Mehmet Şahin

Mehmet Şahin


Şanlıurfa'da Yaşayan Suriyeli Mültecilerin İlişki Ağları ve Network Kuramı

28 Ocak 2021 - 19:03

Göç nedenleri ve sonuçları bakımından ekonomik, kültürel, sosyal, politik ve güvenlik etmenleri bakımından çok boyutlu bir olgudur (Elma ve Şahin, 2015). Uluslararası göçler makro, mikro ve mezo olmak üzere 3 düzeyde analiz edilebilmektedir. Mikro analize göre; insanlar göç ederken akrabalarının yanına ya da bilindik bir yere göç ederler. Suriye’den Şanlıurfa’ya yapılan göç hareketleri birçok kuram açısından ele alınabilir. Kaya’nın (2017) yaptığı araştırmaya göre Şanlıurfa’ya yönelişin arka planında yakınlık/akrabalık ve ağların etkisi olduğu anlaşılmıştır. Nitekim göçün yönünü belirleyen en önemli etkenlerden biri de sosyal ağlardır. Network (ilişkiler ağı) kuramının kısaca bir tanımını yapmak gerekirse; göçmenlerin geldikleri ülke, yeni yerleştikleri yer, eski göçmen, yeni göçmen ve yerleşik halk arasında ortak köken, akrabalık, hemşerilik, soydaşlık ve dostluk gibi kişilerarası bağlantılarla referansta bulunan kavramdır (İnce, 2019). Bu ağlar Şanlıurfa’da yaşayan Suriyelilerin göç etme sürecinden iş bulma/istihdam edilme süreçlerine kadar önemli birçok işleve sahiptir. Sonradan göç sürecine katılanlar ilk göç edenlere nazaran daha az riskle karşılaşırlar. Bu da Şanlıurfa’ya İlk göç eden göçmenlerin sosyal ağlarının zayıf ya da hiç olmayışından kaynaklanmaktadır. Aynı şekilde sonradan göç sürecine katılan Suriyeli göçmenlerin, göç sürecindeki ekonomik maliyetleri daha düşük ve süreç esnasında karşılaşılan sorunlar daha hızlı çözülmekte, göç süreci ilk göç eden Suriyeli göçmenlere göre daha kısa sürmektedir. İlişki ağları sadece ekonomik maliyeti değil aynı zamanda sosyal maliyetleri de düşürmektedir. Şanlıurfa’da yaşayan ve sosyal ağlara sahip olan Suriyeli göçmenler, Şanlıurfa’ya ilk göç eden Suriyeli göçmeler kadar yalnızlık hissiyatı duymazlar. Göçmenler arasındaki ilişki ağları sadece yalnızlık hissiyatını en aza indirgemekle kalmaz aynı zamanda bu sosyal ağlar birçok fonksiyonu da içinde barındırır. Şanlıurfa’da yaşayan Suriyelilerin başlıca Sosyal ağ fonksiyonları; bireyin Suriye’den Şanlıurfa’ya nasıl gideceğini ve hangi ulaşım yollarının kullanılması gerektiğinin detaylı bilgi akışı sağlar. Aynı şekilde giriş koşullarını ve sınır dışı edilme politikaları hakkında detaylı bilgilendirme sağlar. Bu sayede Şanlıurfa’ya göç eden Suriyelilerin göç sürecini kolaylaştırmaktadır. Sosyal ağların bir diğer fonksiyonu ise göç sürecine katılan göçmenlere finansman kaynağı olmalarıdır. Sirkeci’ye göre; “Nüfus hareketinin gerçekleşebilmesi için göç etmek isteyen bireyin göç etme imkanına sahip olması gerekir. Bu imkanlar göç etme bilgisi, sosyal ağlar ve finansal sermayeden oluşmaktadır. Bu süreçte en önemli kaynak göç denetimine sahip olan dostlar, akrabalar, tanıdıklardır.” Bu kaynaklar göçmenin ekonomik maliyetinin de azalmasını ve yükün hafiflemesine yardımcı olurlar. Sosyal ağlar örgütsel bir altyapı oluşturmakta yani Suriye’den Şanlıurfa’ya yapılan düzensiz göçün alt zeminini hazırlar. Sosyal ağlar sadece göç sürecinde etkin rol oynamakla kalmaz, göçmenlerin Şanlıurfa’ya vardıktan sonra yeni düzene alışma ve temel ihtiyaçların giderilebilmesinde de önemli rol oynamaktadır. “Göçmenlerin ve potansiyel göçmenlerin sahip oldukları sosyal ağlar göç hareketini arttırmakta ve potansiyel göçmenleri cesaretlendirmektedir” (İnce, 2019). Bu ağ göç sürecindeki riskleri ve maliyetleri azalttığından özellikle uluslararası göçlerin artmasına yol açmıştır. Sosyal ağlar göç öncesinde, göç aşamasında ve göç ettikten sonra göçmenin dikkat etmesi gereken altyapıyı hazırlar. Bu sayede göç süreci boyunca göçmenler;
 
Göçün verdiği rahatsızlıktan ve masraflardan önemli ölçüde kurtulur. İçine girdikleri toplumdan yalıtırlar ve onların kendi yurtlarıyla ilişkilerinin devamını sağlar. Göçün başlangıcını ve hedef yerini etkileyerek önemli ölçüde kimlerin göçeceğini belirlerler. Göçmelerin gittikleri yerde uyumlarını kolaylaştırır. Potansiyel göçmenler ve ağa yeni katılanlar için yabancı toplumlardaki fırsatlar ve resmi yapılanmalar hakkında haber kanalları gibi hizmet verirler (Akt. Kaya, 2017, s. 21).
 
İnce’ye (2019) göre; Sosyal ağlar ilişkilileri oluştuktan sonra yeniden üretilir. Zamanlar evrilir, yeniden şekillenir ve kurumsallaşarak bağımsız bir olgu haline gelebilir. Şanlıurfa’da yaşayan Suriyeli mültecilerin kurdukları dernekler, dergiler, odalar, vakıflar…vs buna örnek gösterilebilir. Göçmenlerin hedef ülke ve mekan seçimi üzerinde belirleyici olan sosyal ağ ilişkileri, zamanla benzer özelliklere sahip göçmenlerin mekansal yoğunlaşmasına neden olmaktadır. Tıpkı Şanlıurfa’nın belli mahalle ve semtlerinde Suriyeli göçmenlerin yoğunlaşması gibi (ör: Bahçelievler, Eyyübiye’nin bazı mahalleleri). Sosyal ağlar aynı zamanda Suriyeli göçmenlere bir danışmanlık hizmeti de sunmaktadır. İş, barınma, güvenlik… konusundan yalnızlığını hafifletmesine birçok konuda destek sağlamaktadır. Kurdukları göçmen semt ve bölgelerinde, yerli ve göçmen toplulukları içerisinde sosyalleşme olanağı sunmaktadırlar. Bunun yanında istihdam olanakları, mali ve kültürel birikim ile de topluluk içerisinde yer almaktadırlar. Göçmelerin kurdukları iş yerleri, dernekler, kahvehaneler, restoranlar, avukat büroları, doktor muayeneleri, dükkanlar…vs gibi yerler yeni gelenlerin iktisadi ve özellikle de kültürel ihtiyaçlarını beslemektedir. Özellikle Şanlıurfa’da (Bahçelievler’de) Suriyeli göçmenlerin yoğunlaştığı bölgelerde bu tür ilişki biçimlerine sıkça rastlamak mümkündür. Kısaca özetlemek gerekirse Şanlıurfa’da yaşayan Suriyeli göçmenler göç tecrübelerini kullanarak Suriye ile Şanlıurfa’yı birbirine bağlayan bir ağ oluşturmaktadır. Adıgüzel’e (2016) göre; bu ağ çoğaldıkça göçmenlerin gidebilecekleri ve çalışabilecekleri olanakların sayısı da artmaktadır.

   
  
Kaynakça:
Adıgüzel, Y. (2016). “Göç Sosyolojisi” Nobei Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık 978-M5-320-521

Elma, F. ve Şahin A. (2015). Suriye’den Türkiye’ye göç ve açığa çıkan temel sorun alanları. Turkish migration conference 2015 selected proceedings

Erbaş, H. (2018). Suçlular/nedenler, mağdurlar ve biz: Göç ve göçmenliğe tarihsel ve bütüncül bir bakış. 29th International Congress on Creative Drama in Education, 25-28 October 2018 Ankara/TURKEY

İnce, C. (2019). Göç Kuramları ve Suriye Göçü Üzerine Bir Değerlendirme. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 11 (18) , 2579-2615. DOI:10.26466/opus.546737

Kaya, M. (2017). Türkiye’deki Suriyeliler iç içe geçişler ve karşılaşmalar. İstanbul: Hiperlink Yayınları.

YORUMLAR

  • 0 Yorum