Mehmet Şahin

Mehmet Şahin


Covid-19 Sürecinde Toplumda Oluşan Strese Sosyo-Psikolojik Bakış Açısı

11 Haziran 2020 - 19:51

 

Stres, “bireyin fizik ve sosyal çevredeki uyumsuz koşullar nedeniyle, bedensel ve psikolojik sınırların ötesinde harcadığı gayrettir” (Cüceloğlu, 1994: 321). Johnstone’a (1989: 4) göre stres, vücuda yüklenilen herhangi bir özel olmayan isteme karşı, vücudun ortaya çıkardığı tepkidir. Stresin oluşumunda birçok çevresel faktör rol oynamaktadır. Günümüzde küresel bir salgın haline gelen corona virüsü, toplumsal stres ortamı oluşturmaktadır. Fakat virüs her ne kadar evrensel bir tehdit olsa da “İnsanların tümü aynı olaylar ya da durumlarda stres ve kaygı yaşamazlar. Veya herkesin etkilenme düzeyleri birbirinden farklı olur” (Karakelle, 2020). Nitekim çevremizdeki insanları gözlemlediğimizde yaşlı ve/veya kronik hastalığı olan ya da risk grubunda tanıdığı (ailesi, arkadaşı, sevdiği) olan insanların, sosyal destek alan, virüsü bilen ve başa çıkan, stres yaratan problemleri tespit edip çözümler üreten, olumsuz duygu ve düşünceleri üzerinden atan insanlara nazaran daha çok stres yaşadıklarını görmekteyiz. Beck Risk Toplumu kitabında şöyle diyor: “şematik olarak ifade etmek gerekirse sınıf ve zümre konumlarında varlık bilinci belirler ama risk konumlarında bilinç varlığı belirler.” Bu bağlamda virüsle başa çıkan, virüsü bilen, tanıyan, tehlikeleri saptayan ve önlemlerini alanlar virüsten kaynaklanan riskleri minimize ederler. Selye, bedenin stresli durumlarda verdiği üç aşamalı tepkiyi "Genel Uyum Sendromu" olarak adlandırmıştır. Covid-19 sürecinde toplumda oluşan stres durumunu bu üç aşamada bakacak olursak:
  1. Alarm Aşaması: Savaş ya da kaç tepkisinin ortaya çıktığı aşamadır. Stresi yaratan kaynaklar ve bunların yoğunluğu arttığı ölçüde stres eğrisi hızla normal direnç düzeyinin üzerine çıkarak normal davranıştan sapmanın ilk işaretleri verilmeye başlanır. Yani virüs Çin’de yayılmaya başladığı zaman, toplum içerisinde korku ve stres yoktu ya da çok azdı. Daha sonraları virüsün Türkiye’ye kadar yayılması toplum içerisinde stres ve korkuya yol açmıştır, normal davranışlarda sapmalar göstermeye başlanmış ve virüse karşı tedbirler alınmıştır.
  2. Direnme Aşaması:  Direnme aşamasında birey, strese karşı koymak için elinden gelen tüm gayreti ortaya koyar ve stresli bir insanın davranışlarını gösterir. Bu aşamada insanlar kendilerini eve kapatıp, gerekli hijyen kurallarına uyarak virüsün yarattığı strese karşı koymaya çalışırlar. Fakat Covid-19 salgının uzun sürmesi evde uzun süre vakit geçirmelere sebep oldu, bu da dinamik nüfusun enerjisini dışa aktaramadığından dolayı psikolojik ve fizyolojik tepkilere yol açarak stresin varlığını devam ettirmiştir. Risk grubunda bulunan yaşlı insanların sokağa çıkma yasağının getirilmesiyle birlikte, teknolojiyi ve sosyal platformları yeteri kadar kullanamayan bu grup evde yalnızlaşmaya mahkum edilmiştir. Bu da stresin varlığını devam ettirmesini sağlamıştır.
  3. Tükenme Aşaması: Kişi tükenmiştir ve stres kaynağı hala mevcuttur. Bu aşamada uzun süreli stres kaynakları ile mücadele edilemez ve kişi başka stres kaynaklarının etkilerine de açık hale gelir. Covid-19 salgın sürecinin uzaması ve yıkıcı etkilerini göstermesiyle bireylerin gayreti kırılır ve davranışlarında ciddi derecede sapmalar ve hayal kırıklıklarının yaşanır. Artık insanlar virüsle baş etmeyi ve sosyal mesafe kurallarına uymayı bırakmıştır ve yeni stres kaynaklarına açık hale gelmişlerdir. Aşağıdaki tabloda da gördüğümüz gibi ilk aşamalarda corona virüsünün az olmasına rağmen insanların virüse yakalanma korkusu oldukça fazladır ama daha sonraları zamanla corona virüsü artış göstermesine rağmen insanların virüse yakalanma korkusu azalmaktadır.
Covid-19 sürecinde toplumda oluşan fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal stres belirtileri, toplum içerisinde düzensiz uyku, yorgunluk veya enerji kaybı, kaygı veya endişe, asabilik, gerginlik, konsantrasyon, düşük verimlilik, insanlara karşı güvensizlik ve başkalarını suçlamak gibi normal olmayan ve aşırıya kaçan davranış şekilleridir. Güçlü’ye (2001: 96) göre “Stresi kontrol etmenin ilk adımı, stresin farkında olmaktır. Yapılması gereken, bireyin kendi fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal özelliklerini iyi analiz etmesi ve normal dışı durumlardaki bu belirtilerin farkına vararak stres yaratıcı durumla en iyi şekilde başa çıkabilmesidir.”
 
 
 
 
  • Kaynakça:
Beck. U. Risk Toplumu Başka Bir Modernliğe Doğru. İthaki yayınları (2014)
Karakelle. S. (2020). Psikolojiye Giriş II. İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi.
Güçlü. N. (2001). Stres Yönetimi. G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt 21, Sayı 1 (2001) 91-109.

YORUMLAR

  • 1 Yorum