ŞANLIURFA'DA KÖŞKLER VE KONAKLAR

Urfa'da, şehrin ileri gelen ve varlıklı bazı kişileri tarafından genellikle güzel manzaralı mevkilere küçük birer saray niteliğinde köşkler ve konaklar yaptırılmıştır. Ömer Paşa Vakfına ait h. 1194 (m. 1780) tarihli vakfiyeden, Bişar Paşa Konağı adında bir konağın Urfa'da mevcut olduğu anlaşılmaktadır.

ŞANLIURFA'DA KÖŞKLER VE KONAKLAR
24 Temmuz 2020 - 15:14

Kesme taştan inşa edilen Kürkçüzâde Mah mûd Nedim Efendi Konağı, Osman Efendi Ko nağı, Omer Edip Efendi ve Şair Sakıb Efendi Konağı, Hacıkâmilzâde Yusuf Ziya Efendi Konağı, Sakıplardan Halil Bey'in Aynalı Köşkü, Urfa'daki konak ve köşk mimarisi örneklerindendir. Ayrıca 1983 yılında yıktırılarak yerine Cebeci İş Hanı yaptırılan Vali Konağı kesme ta şık modern mimariye uygulanışını temsil eden ilk örnek binalardan olması nedeniyle önem ta taşımaktaydı.


1. Mahmûd Nedim Efendi Konağı

 
Atatürk Mahallesi'ndeki Kehriz Sokak ile Hastane Caddesi arasına Kürkçüzâde Mahmut Nedim Efendi tarafından 1903 yılında yaptırıl mıştır. Avrupa mimarisi ile geleneksel Urfa evi mimarisinin kaynaştığı bir özelliğe sahip olan ve oldukça geniş bir alana yayılan konak, ha remlik ve selamlık bölümlerindeki yapılardan meydana gelmiştir. Haremlik bölümünü oluş turan kesme taştan iki katlı yapının doğuya ba kan esas cephesi ortada bir eyvan ve zarif sü tunlarla teskilatlandırılmış; bu cephenin iki ya nina eyvandan öne taşan bir görünüm verilmiş tir. Doğu cepheye nazaran daha az hareketli olan batı cephede dikdörtgen ve elips pencere ler ile ortasından ince sütunlarla ayrılmış, et van fonksiyonu gören üç gözlü büyük bir pen cere bulunur.

2. Kücük Hacı Mustafa Hacıkâmiloğlu nağı (Vilâyet Konukevi)

 
Şanlıurfa merkezinde, Vali Fuat Bey Caddesi'nin (Büyükyol) Halil-ur Rahman Gölü'ne yakın kesiminde Selahaddin Eyyûbi Camii' nin batısındadır. Bu konak, emekli valilerden Cemal Mirkelamoğlu'nun varislerini temsilen sağladığı maddi ve manevi fedakarlık netice sinde Şanlıurfa Valiliği'nce il Özel İdaresi adına 1991 yılında satın alınarak restore edilmiştir.
 
Bu tarihi konak 19. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilmiştir (1890 yılları). Haremlik ve selamlık bölümleri vardır. Konakta inşaat malzemesi olarak ünlü "Urfa Taşı" kullanılmıştır.
 
İki katlı selamlık bölümüne kuzey cephede ki sokak kapısından girilmektedir. Selamlık bö lümünün zemin katında develik, bir tuvalet ve hizmetçi odaları yer alır. Erkek misafirlere ay ayrılmış olan ikinci kat, odalarla teşkilatlandırıldı mıştır. Ikinci katın kuzeye bakan cephesinde or tası sütunla iki göze ayrılmış eyvan fonksiyonu nu gören iki mekân bulunur. Güney cephenin ortasında yer alan benzer eyvanın döşeme kısmi merdivenle teşkilatlandırıldığından burası dekoratif bir fonksiyona kavuşmuştur. Selam en güneyinden haremlik kısmına geçilmektedir.
Konağın haremlik bölümü, selamlığın aksi ne modern mimarinin çizgilerinden tamamen sıyrılarak geleneksel biçimde inşa edilmiştir. Bu bölümdeki mekânlar geleneksel bir Urfa Evi'nin vazgeçilmez ögesi olan, havuzlu bir 'hayat'ın (avlu) çevresinde yer almıştır. Hayat'ın doğu cephesinde ön tarafi 'gezenek'li (balkon) iki oda ve bunların bodrum katında 'zerzembe' (kiler) yer alır. "Tandırlık' hayatın güneydoğu kösesindedir
 
Hayatın güney cephesi revaklı olup bu cep hede altta ve üstte olmak üzere birer oda, orta kısımda bir sarnıç bulunmaktadır. Batı cephede haremliğin sokağa açılan kapısı, iki yanında bi rer tuvalet ve duvar üzerinde ortadan bir sü tunla iki göze ayrılmış kuş takası'(kuş evi) bulunmaktadır.

3. Sakıbın Köşkü

 
1796-1876 yılları arasında yaşayan Şair Sakıp Efendi tarafından yaptırılan bu konak, Halepli Bahçe içerisinde bulunur. Nedim Efendi Konağı ği gibi haremlik ve selamlık bölümlü olarak ge niş bir alanı kaplar. 1985 yılında Şanlıurfa Bele diyesi tarafından onarılmıştır. Halen Park ve Bahçeler Müdürlüğü olarak kullanılan iki kath konak, doğu batı istikametinde dikdörtgen planlıdır. Alt katta kuzey cephede ortada beşik tonozlu büyük bir eyvan ve yanlarında birer oda yer alır. Çatıyla örtülü ikinci katın ön taraf fi, ortası sütunlu iki kemerle gezenek olarak teş kilatlandırılmış ve yanlara odalar yerleştirilmiş tir. İkinci katın doğusunda yer alan odanın du varlarını Sakıp Efendi'nin mavi boyalı ahşap üzerine ta'lik hattıyla yazılmış h.1263 (m. 1845) tarihli şiiri dolaşır. Konağın da bu tarihte yapıl dığı tahmin edilmektedir. Konak avlusunun ba tisında soğukluk, sıcaklık ve külhan bölümleri olan küçük bir hamam bulunur.

YORUMLAR

  • 0 Yorum